ఏరువాకా సాగారో

రోజులుమారాయి సినిమాలో `ఏరువాకా సాగారో రన్నో సిన్నన్న` అనే పాటలో నటించే సమయానికి వహీదా రెహమాన్‌కి పదిహేడు సంవత్సరాల వయసట. జిల్లా కలెక్టరుగా పనిచేసే తండ్రి అంతకు నాలుగు సంవత్సరాల ముందే మరణించారు. హోదా, ఆర్థిక పరిస్థితీ తగ్గాయి.  వహీదా తన సోదరితో కలిసి నాట్యం నేర్చుకొని నాట్యప్రదర్శనలు ఇస్తూ ఉండేది.  ఆమె తండ్రికి పరిచయస్తుడయిన సి.వి.రామకృష్ణ ప్రసాద్ రోజులు మారాయి(1955) సినిమాకి నిర్మాత. వేషం ఇచ్చారు. వహీదా సినిమా మొత్తానికి ఈ ఒక్క పాటలోనే కనిపిస్తుంది. `ఏరువాకా సాగారో రన్నో సిన్నన్న` అని కొసరాజు రాస్తే మాష్టర్ వేణు స్వరకల్పన చేశారు. జిక్కీ హుషారుగా పాడారు. వహీదా రెహమాన్ అభినయం అత్యద్భుతం! 

తరువాత కాలంలో ఈమె హిందీ సినిమాల్లో గొప్ప స్టార్‌కావడం అందరికీ తెలిసున్నదే. భారతదేశ మహా సౌందర్యవతులైన నటీమణుల్లోని  వహీదా ఒకరని చాలా మంది అభిప్రాయం. నేనుకూడా ఆ అభిప్రాయంతో ఏకీభవిస్తాను :).  ఈ పాట నాకు నచ్చడానికి ఉన్న కారణాలలో ఇది మూడవది. ఒకటవ, రెండవ కారణాలు ఏమిటంటారా? మొదటిది జిక్కీ స్వరం. రెండవది లలితలలితమైన తెలుగు మాటల్లో రైతు జీవనచిత్రాన్ని ఆవిష్కరించే  సాహిత్యం. పాటలోని కొన్ని కొన్ని మాటలు ఇప్పుడు వాడుకలో లేవు. కోటేరు అంటే నేలను ఆనే నాగలికొన అయివుండవచ్చు. పన్నుకో మంటే పట్టుకో మనేనా!? సాలుతప్పక కొందవేసుకోవడం, పడమర దిక్కున వరద గుడేయ్యడం, తట్టిని గమనించడం... లాంటి ప్రయోగాలు ఎంత బాగుంటాయో!    

రైతు దమ్ము చేసుకొని, విత్తనాలు జల్లుకొనే కమనీయ దృశ్యాన్ని మూడవ చరణం నాలుగు మాటల్లో బొమ్మ కట్టడం కవి గొప్పతనం.  మా చిన్నప్పుడు ఉగాదికి కందాయఫలాల్లో ఎవరికి సున్నా లేదో చూసుకొని వాళ్ళచేత ఏరువాక చేయించేవారు. నాగలికి యెడ్లను కట్టి ఒక సాలు దున్నించేవారు. దున్నడం ఒక్క సాలయినా(ఒక పొడవు), నాగలి పట్టుకొన్న ఆనందం సాలంతా(సంవత్సరమంతా) ఉండేది.  ఈ పాట వింటున్నప్పుడు అప్పటి జ్ఞాపకాలన్ని వచ్చి కళ్ళముందు నిలుస్తాయి. 

 ఓ.. ఓ.. ఓ.. ఓ..

కల్లా కపటం కానని వాడా

లోకం పోకడ తెలియని వాడా                 

ఏరువాకా సాగారో రన్నో చిన్నన్నా

నీ కష్టమంతా తీరునురో రన్నో చిన్నన్నా

నవధాన్యాలను గంపకెత్తుకుని

చద్ది యన్నము మూటగట్టుకుని

ముల్లుగర్ర నువు చేత బట్టుకుని 

ఇల్లాలును నీ వెంటబెట్టుకుని                    

పడమట దిక్కున వరద గుడేసె

ఉరుముల మెరుపుల వానలు కురిసె           

వాగులు వంకలు వురవడి జేసె

ఎండిన బీళ్ళు చిగుళ్ళు వేసె                     

కోటేరును సరిజూసి పన్నుకో

యెలపట దాపట యెడ్ల దోలుకో

సాలు తప్పక కొంద వేసుకో

యిత్తనమ్ము యిసిరిసిరి జల్లుకో                

పొలాలమ్ముకుని పోయేవారు

టౌనులొ మేడలు కట్టేవారు

బ్యాంకులొ డబ్బు దాచేవారు

ఈ తట్టిని గమనించరు వారు                     

పల్లెటూళ్ళలో చల్లనివాళ్ళు

పాలిటిక్సుతో బ్రతికేవాళ్ళు

ప్రజాసేవయని అరచేవాళ్ళు                      

ఒళ్ళు వంచి చాకిరికి మళ్ళరు                     

పదవులు స్థిరమని భ్రమిసేవాళ్ళే

ఓట్లు గుంజి నిను మోసేవాళ్ళే

నీవే దిక్కని వత్తురు పదవో                         

రోజులు మారాయ్! రోజులు మారాయ్!

మారాయ్! మారాయ్! రోజులు మారాయ్!  

పాటను ఇక్కడ చూడండి.

మీకు కూడా ఈ పాట ఇష్టమేనా?

© Dantuluri Kishore Varma 

అమృతం కురిసిన రాత్రి

అమృతం కురిసిన రాత్రి మళ్ళీ చదివాను.

"కవిత్వమొక అల్కెమీ, దాని రహస్యం కవికే తెలుసును

కాళిదాసుకు తెలుసు, పెద్దన్నకి తెలుసు

కృష్ణశాస్త్రికి తెలుసు, శ్రీశ్రీకి తెలుసు"

అంటాడు దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్. నిజానికి ప్రొసైక్ భావాన్ని పోయట్రీగా మార్చడం తిలక్‌కీ చాలా బాగా తెలుసు. మాటల్ని కూర్చి మనసులో భావాన్ని మనోహరంగా మలచడంలో అతనొక అల్కెమిస్టే.  అందుకే తిలక్ మాటల్లోనే

"నా అక్షరాలు కన్నీటి జడులలో తడిసే దయాపారావతాలు

నా అక్షరాలు ప్రజాశక్తులు వహించే విజయఐరావతాలు

నా అక్షరాలు వెన్నెలలో ఆడుకొనే అందమైన ఆడపిల్లలు.."

యవ్వనపు తొలిరోజులని తలచుకొంటూ రాసిన `ఆ రోజులు` కవితలో మాటల లయ చూడాలి.

"పచ్చని పచ్చికల మధ్య

విచ్చిన తోటల మధ్య

వెచ్చని స్వప్నాల మధ్య

మచ్చికపడని పావురాల మధ్య

పరువానికి వచ్చిన ఆడపిల్లల మధ్య

పరుగెత్తే నిర్ఘరుల మధ్య

తెరులెత్తే మునిమాపుల మద్య.."

ఇక భావుకత్వం ఎంత బాగుంటుందనీ- 

"సగం మబ్బు సూర్యుడి మీద

శాటిన్ తెరలా కప్పుకుంది

సంజ యెరుపు సెలయేటి మీద

చల్లిన తొలి సిగ్గులా వుంది"

అంటాడు స్వేచ్చా విహారం కవితలో. ఇంకా..

"ఒకరినడుం ఒకరు చుట్టి

ఉల్లాసంగా తిరుగుదాం

సరుగుడు చెట్ల నీడలలో

విరుగుడు చేవ తోటలలో

మునిమాపు వేళ రెండు నక్షత్రాలు

ముద్దు పెట్టుకొంటున్నప్పుడు

మునికాళ్ళమీద నిలిచి దేవతలు

మనని అసూయగా చూస్తున్నప్పుడు"  

అంతేనా? జీవిత సత్యాల్ని కవితా పంక్తుల్లో కలబోసి అందిస్తాడు. "జీవితపు చక్రాల సీల ఊడిపోతే, బ్రతుకు బురదలోపడి దొర్లుతుందని.."  "పడుకొనేముందు పాన్పుకింద పాముందో లేదో చూసుకో, ప్రబల శత్రువెవడో నిన్ను వెన్నంటి వున్నాడు కాసుకో" అని హెచ్చరికలు జారీ చేస్తాడు. 

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం జరుగుతున్న కాలంలో రాస్తూవుండినందు వల్లనేమో తిలక్ కవితలు చాలా వాటిల్లో సైనికుడి బెంగ,  తల్లి ఆవేదన, భార్య అనుభవించే విషాదం కనిపిస్తాయి. వాటితో పాటూ యుద్ద బీబత్సంకూడా.

సైనికుడి ఉత్తరంలో -

"దూరంగా ఆల్ప్స్ మీద మంచు ధు:ఖంలా కరుగుతోంది

ప్రభాతం సముద్రం మీద వెండి నౌకలా ఊగుతుంది

తిరికి ఎప్పుడు మన ఊరు వస్తానో!

నిన్ను చూస్తానో?" అని సైనికుడు వాపోతే.. 

తపాలా బంట్రోతులో -

"గుడిసెముందు కూర్చున్న పండుముసలి అవ్వ

గడచిన బ్రతుకంతా కష్టపు నెత్తుటి కాలవ

కనపడీ కనపడని కళ్ళల్లో

కొడగట్టిన ప్రాణపు దీపంలో

తాను కనిన తన ప్రాణం

తనకు మిగిలిన ఒకే ఒక స్వప్నం

తన బాబు తన ఊపిరి

అస్సాం రైఫిల్సులో సోల్జర్ సిమ్మాచలం

కోసం నిరీక్షణ.."

`అమ్మా, నాన్న ఎక్కడికి వెళ్ళాడు? ` అనే కవితలో సైన్యంలో ఉన్న తండ్రి గురించి `ఇంకా రాడేం?` అని ఒక కుర్రాడు తల్లిని అడుగుతూ ఉంటాడు. రేడియోలో విషాద వార్త విన్నదేమో - అలా అడుగుతున్న కుమారుడ్ని అక్కున చేర్చుకొని రుద్ధ కంఠంతో `జైహింద్` అని మెల్లగా పలుకుతుంది. ఆ మాట స్వర్గంలో ఒక వీరుడికి హాయిగా తియ్యగా వినబడుతుంది. 

యుద్దానికి విసిగిపోయిన సైనికుడిలాగానే తాను కూడా శాంతికోసం పరితపించాడు. అందుకే శాంతి ఆచూకీ కోసం `ప్రకటన` జారీచేశాడు. శ్రీశ్రీ గురించి `ప్రపంచం బాధ అతని బాధ అని ఎవరో చెప్పినట్టు తిలక్ కూడా కవిగా ఆర్తగీతం ఆలపించి `నా అక్షరాలు కన్నీటి జడులలో తడిసే దయాపారావతాలు` అని తానన్న మాటల్ని సార్ధకం చేసుకొంటాడు. 

"అమృతం కురిసిన రాత్రి

అందరూ నిద్రపోతున్నారు

నేను మాత్రం

తలుపు తెరచి యిల్లు విడిచి

ఎక్కడికో దూరంగా

కొండదాటి కోనదాటి

వెన్నెల మైదానంలోకి

వెళ్ళి నిలుచున్నాను.

ఆకాశంమీద అప్సరసలు

ఒయ్యారంగా పరుగులెత్తుతున్నారు

వారి పాదాల తారా మంజీరాలు

ఘల్లు ఘల్లని మ్రోగుతున్నాయి

వారి ధమ్మిల్లాల పారిజాతాలు

గుత్తులు గుత్తులై వేలాడుతున్నాయి

వారు పృధు వక్షోజ నితంబ భారలై

యౌవన ధనస్సుల్లా వంగిపోతున్నారు

నన్ను చూసిచూసి కిలకిల నవ్వి యిలా అన్నారు

చూడు వీడు

అందమైన వాడు

ఆనందం మనిషైన వాడు

కలలు పట్టు కుచ్చులూగుతూన్నకిరీటం ధరించాడు

కళ్ళ చివర కాంతి సంగీత గీతాన్ని రచిస్తున్నాడు

ఎర్రని పెదవులమీద తెల్లని నవ్వుల వీణల్ని మీటుతున్నాడు

ఎవరికి దొరకని రహస్యాల్ని వశపరచుకున్నాడు

జీవితాన్ని ప్రేమించినవాడు జీవించడం తెలిసినవాడు

నవనవాలైన ఊహావర్ణార్ణ వాల మీద ఉదయించిన సూర్యుడు

ఇతడే సుమీ మన ప్రియుడు నరుడు మనకి వరుడు

జలజలమని కురిసిందివాన

జాల్వారింది అమృతంపు సోన

దోసిళ్ళతో తాగి తిరిగి వచ్చాను

దుఃఖాన్నీ చావునీ వెళ్ళిపొమ్మన్నాను

కాంక్షా మధుర కాశ్మీరాంబరం కప్పుకున్నాను

జీవితాన్ని హసన్మందార మాలగా భరించాను

జైత్రయాత్ర పథంలో తొలి అడుగు పెట్టాను

అమృతం కురిసిన రాత్రి

అందరూ నిద్రపోతున్నారు

అలసి నిత్యజీవితంలో సొలసి సుషుస్తి చెందారు

అలవాటునీ అస్వతంత్రతనీ కావలించుకున్నారు

అధైర్యంలో తమలో తాము ముడుచుకుపోయి పడుకున్నారు

అనంత చైతన్యోత్సవాహ్వానాన్ని వినిపించుకోలేక పోయారు

అందుకే పాపం

ఈనాటికీ ఎవరికీ తెలియదు

నేను అమరుడనని!"

ఉదయ, సాయంత్రాలు; మంచుకురిసే ఉషోదయాలు; వర్షం కురుస్తున్న రాత్రులు; అన్ని సమయాలు, కాలాలు... తిలక్ కవితల్లో ప్రాణంపోసుకొన్నాయి. నలభై అయిదేళ్ళకే తిలక్ కాలం చేస్తే (1921- 1966) అతని మరణానంతరం తిలక్ కవితలని సంకలనంగా చేసి అమృతం కురిసిన రాత్రి అనే పేరుతో 1969లో విడుదల చేశారు. ఈ సంకలనానికి కేంధ్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డ్ వచ్చింది. 

అమృతం కురిసిన రాత్రిని మళ్ళీ మళ్ళీ చదవాలి.

© Dantuluri Kishore Varma

ఇళ్ళు ఇలా కూడా కట్టుకోవచ్చు!

ప్యూరిఫైడ్ వాటరో, కూల్‌డ్రింకో తాగేసి ఖాళీ ప్లాస్టిక్ సీసాల్ని పారేస్తాం.  రైలు పట్టాలకి ఇరువైపులా, రోడ్లమీద, చెత్తకుండీల దగ్గర, డ్రెయిన్లలో, పిక్నిక్ స్పాట్ల దగ్గర కుప్పలు తెప్పలుగా పెట్ బాటిల్స్ అని పిలవబడే పాలిథిన్ టెరెప్తలేట్ సీసాలు పోగుపడిపోతున్నాయి. వీటిని అలాగే వదిలేస్తే పర్యావరణానికి చాలా నష్టం అని చెపుతారు. ఒక్కొక్క సీసా క్రమంగా భూమిలో కప్పడిపోయి, మట్టిలో కలిసిపోవడానికి వెయ్యి సంవత్సరాల కాలం పడుతుందట. అలా కాకుండా వాటిని రీ సైకిల్ చేస్తే మరొక రకమైన ప్లాస్టిక్ వస్తువులుగా తయారు చేసుకోవచ్చు. రీసైక్లింగ్ వల్ల రెండు ఉపయోగాలు ఉన్నాయి - మొదటిది చెత్తను వదిలించుకోవడం, రెండవది కొత్తగా ప్లాస్టిక్ తయారు చెయ్యడానికి కావలసిన సహజ వనరులని వినియోగించనక్కర్లేక పోవడం. కానీ, ఈ ప్లాస్టిక్ బాటిల్స్ విషయంలో వందశాతం రీసైక్లింగ్ జరగడంలేదు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇరవై నుంచి ముప్పై శాతం సీసాలు మాత్రమే రీసైక్లింగ్‌ద్వారా తిరిగి వినియోగింపబడుతున్నాయని గణాంకాలు తెలియజేస్తున్నాయి. వాడేసిన ప్లాస్టిక్ సీసాల్ని ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉపయోగించుకొనే గొప్ప ఆలోచనని మీతో పంచుకొందామని ఈ టపా. 

ఈ రోజు ఒక వీడియో చూశాను. ఓ ఇంజనీరింగ్ కాలేజీవాళ్ళూ విద్యార్థులచేత ఒక షెడ్ కట్టించారు. షెడ్లు నిర్మించడం కొత్తవిషయం కాదు. కానీ నిర్మాణానికి అవసరమైన ఇటుకలకు బదులుగా పెట్ బాటిల్స్‌ని వినియోగించడం ఇక్కడ గమనించ వలసిన విషయం. ఖాళీ సీసాల్లో మట్టిని కూరి, మూతలు పెట్టేసి వాటిని ఇటుకలుగా ఉపయోగించారు. గోడలు కట్టేసిన తరువాత సిమ్మెంటుతో ప్లాస్టరింగ్ చెయ్యడమో, పాతకాలం పల్లెటూరి గుడిసెలకి మెత్తినట్టు ఎర్రమట్టిని మెత్తడమో చేస్తే గోడల లోపల ఉన్నవి ఇటికలో, పెట్ బాటిల్సో తెలియనే తెలియదు. నిర్మాణాన్ని వివరంగా చూపించిన ఓ వీడియోని ఇక్కడ చూడండి.

పెద్ద నిర్మాణాలని చెయ్యడానికి ఈ విధానం ఎంతవరకూ ఉపయోగపడుతుందో తెలియదు కానీ షెడ్లు, ప్రహారీ గోడలు, మరుగుదొడ్లు, వాటర్‌టేంకులు లాంటివాటిని చక్కగా కట్టుకోవచ్చు. పల్లెటూరిలో ఉన్న ఒక పేద రైతుకూలీ తన ఇంటికి చేర్చి ఓ మరుగుదొడ్డిని   కట్టుకోవాలనుకొంటే ప్రతీరోజు తనకున్న ఖాళీ సమయాల్లో సేకరించి పెట్టుకొన్న ప్లాస్టిక్ బాటిల్స్‌లో మట్టిని నింపుకోవచ్చు. కుటుంబ సభ్యులందరూ తలో చెయ్యీ వేస్తే కొద్దిరోజుల్లోనే కట్టుబడికి అవసరమైన సీసా ఇటికలు తయారు చేసుకోవచ్చు, సీసాల్ని సేకరించడం పెద్ద సమస్యకాదు. అవి ఉచితంగా లభించక పోతే పాత పేపర్లు, చెత్త సామాన్ల వ్యాపారం చేసే వాళ్ళ దగ్గర చాలా తక్కువ ధరకి దొరుకుతాయి.   

ప్లాస్టిక్ సీసాలతో నిర్మించిన ఇళ్ళు భూకంపాలకి నిలబడతాయా? అగ్ని ప్రమాదాల్లాంటివి సంభవిస్తే నిప్పు తొందరగా అంటుకోవడం, విషతుల్యమైన పొగలని వెలువరించడం జరగుతుందా? అనే విషయాలు తెలియవు.   

వీడియో చూసిన తరువాత ఆసక్తికరంగా అనిపించడంతో కొంత గూగుల్ సెర్చ్ చేసి వివరాలు తెలుసుకొన్నాను. ఈ నిర్మాణ విధానం కొత్తదేమీ కాదు. చాలా కాలంనుంచి వివిధ దేశాల్లో అవలంభిస్తున్నారు. మనరాష్ట్రంలో మాత్రం ఎక్కడా ఇలా నిర్మాణాలు చేస్తున్నట్టు లేదు. కాబట్టి మనవరకూ ఇది కొత్త విషయమే!    

© Dantuluri Kishore Varma